Có lần, một người bạn hỏi tôi rằng sao không mang ảnh đi dự thi mấy cuộc thi ảnh thiên nhiên ở Việt Nam hay khu vực… Bạn tôi cũng cho tôi xem những bức ảnh bạn thấy được trên báo về một cuộc thi hay triển lãm nào đó ở Việt Nam được bạn cẩn thận chụp lại qua màn hình điện thoại.
Chim Oanh cổ đỏ – Siberian Rubythroat đang nghênh cổ hót gọi bạn trong nắng chiều đông ở Hà Nội. Đây là loài chim di cư, trú đông tại khu vực Đông Nam Á trong đó có Việt Nam. Thời gian xuất hiện tại Việt Nam từ tháng 11 đến tháng 3 hàng năm. (Ảnh: Hoàng Lê)
Tôi cảm ơn và… giải thích!
Đầu tiên, tôi không nhận ảnh của tôi đẹp và chê bai ảnh của những tác giả khác. Nói vậy để các bạn không hiểu lầm về chủ đề của câu chuyện này và dành thêm thời gian đọc những dòng bên dưới. Một cách kỹ càng…
Để đánh giá khách quan, thay vì tranh cãi một cách vô nghĩa và áp đặt những tiêu chuẩn về ảnh thiên nhiên đẹp, tôi sẽ đưa ra một vài cơ sở để bàn luận về việc ảnh thiên nhiên, động vật như thế nào thì được gọi là đẹp.
Hai con chim xanh Nam Bộ đang giành nhau quả rẻ gai. Có rất nhiều loài chim chọn hoa quả làm thức ăn chính,do vậy việc hiểu rõ chuỗi thức ăn của chim giúp việc tìm kiếm chúng ngoài tự nhiên trở nên dễ dàng hơn. (Ảnh: Hoàng Lê)
Trước tiên, chúng ta đều biết rằng: Mỗi loài động vật trong tự nhiên đều sống trong một vài môi trường riêng biệt, có những đặc điểm riêng, từ đó hình thành nên hình thái và tập tính của chúng. Nếu tìm hiểu kỹ các bạn sẽ thấy rằng việc đó rất rõ ràng! Ví dụ như sư tử thì ở trên đồng cỏ ở tận Châu Phi chứ không ở trong những cánh rừng rậm, hay hổ thì sống ở rừng chứ không ở đồng cỏ Châu Phi. Như vậy, khi ghi lại hình ảnh của động vật hoang dã thì theo ý tôi nên ghi nhận một cách thực tế, tức là động vật hoang dã nên được ghi hình trong môi trường sống của chúng. Ý của tôi ở đây là: Mỗi loài động vật trong tự nhiên, đều có môi trường sống đặc trưng, chính môi trường sống ấy làm nên những hình thái, đặc điểm.
Cắt nhỏ Bụng trắng – Pied Falconet – Một loài chim săn mồi, chủ yếu bắt các loại chim nhỏ hơn làm thức ăn. Chúng thường dành hàng giờ liền đậu trên những ngọn cây cao ở các khu vực trống để quan sát xung quanh, thuận tiện cho việc bắt mồi cũng như phòng vệ trước sự đe dọa của các loài khác. (Ảnh: Hoàng Lê)
Các bạn có thể lật lại vấn đề rằng vẫn có nhiều ảnh động vật được chụp trong phòng tối, hay các môi trường sống bán hoang dã, hoặc sắp đặt thế này thế kia từ NatGeo hay một tổ chức bảo tồn nào đó! Nhưng… đó là phạm vi khác của ảnh thiên nhiên: Ảnh bảo tồn, ảnh khoa học… Tôi xin không đi sâu hơn về thể loại ảnh này để tránh lan man.
Khướu vằn Cánh sọc – Bar-winged Wren Babbler – Chụp trong chuyến đi Fansipan năm 2016, loài này nhỏ, nhanh nhẹn, khó thấy nếu không tìm ở đúng khu vực chúng sinh sống. (Ảnh: Hoàng Lê)
Để chụp một bức ảnh đẹp của động vật hoang dã, ngoài các yếu tố kỹ thuật như đo sáng chính xác, lấy nét trúng chủ thể, hậu cảnh mượt mà, khoảnh khắc tốt… Thì cái gì làm cho bức ảnh nhìn lâu mà không chán? Câu hỏi đó là câu hỏi mà nhiều người vẫn đang băn khoăn. Tôi đôi lúc cũng vậy!
Tuy nhiên, như đã đề cập ở trên, khi xem những bức ảnh về những khoảnh khắc vàng về các loài chim của một cuộc triển lãm xin phép không nhắc tên tới thì tôi hơi hụt hẫng, lý do là:
- Tác giả chỉ cố gắng bắt chặt khoảnh khắc chim bố mẹ cho con non ăn. Có vẻ như đó là tất cả đối với các tác giả.
- Các tác giả can thiệp quá sâu vào đời sống, tập tính của chim, làm cho bức ảnh tuy có hiệu ứng ánh sáng, khoảnh khắc tốt nhưng lại đi ngược với tập tính của chim. Tôi vẫn nhớ, vào năm 2015, rất nhiều báo đã tốn khá nhiều giấy mực đưa tin về việc một số nhà nhiếp ảnh chụp chim sắp đặt quá đà gây ảnh hưởng tới các loài chim.
(Ảnh của bạn tôi chia sẻ, chụp lại từ màn hình điện thoại, chưa rõ tác giả).
Ý kiến của tôi với bức ảnh này: Khoảnh khắc và ánh sáng của bức ảnh rất tốt. Tuy nhiên, có vài tình tiết ảnh khá phi lý như việc chim làm tổ ở một khu vực trống và ngay trên cây dâu bonsai, hay chúng ta có thể thấy trên tổ chim còn vài quả dâu, lá dâu đang tươi giống như có ai đó gài vào cho đẹp. Hậu cảnh mịn màng nhưng quá trống trải gây cảm giác hụt hẫng và làm bức ảnh thiếu chiều sâu.
Vậy nên tôi nghĩ, để chụp một bức ảnh thiên nhiên, động vật hoang dã đẹp. Chúng ta cần quan tâm hơn đến thông tin loài sẽ chụp, từ tập tính tới sinh cảnh… Và với tôi, việc tôn trọng chủ thể cùng với môi trường sống của chủ thể luôn được đề cao hơn các yếu tố khác. Nếu ảnh của bạn đạt được những tiêu chí ấy, kèm theo những yếu tố kỹ thuật tốt thì đó là một bức ảnh đẹp!
Chim Cà Kheo – Black-winged Stilt đang tắm trong một đầm cạn ở Thanh Trì, Hà Nội. (Ảnh: Hoàng Lê)
Những bức ảnh ra đời dựa trên ý thích của người ghi hình, trong đó xuất hiện một cách rõ ràng nhiều tác động thô bạo lên chính chủ thể được chụp sẽ tạo nên những bức ảnh có thể đẹp về mặt thị giác, nhưng đó là những bức ảnh nói dối. Những bức ảnh ấy chỉ có thể đẹp trong mắt những người xem không hiểu biết về thiên nhiên, nhưng rồi những độc giả, những người xem ảnh ấy rồi cũng sẽ biết về những sự vô lý trong những bức ảnh ấy. Khi ấy, những bức ảnh ấy liệu có còn là bức ảnh nhìn mãi mà không chán? Hay nó trở thành một bức ảnh nhìn một lần rồi thôi? Câu hỏi đó các tác giả chắc chắn tự trả lời được.
Khướu lùn Cổ sọc – Bar-throated Minla ở Fansipan. (Ảnh: Hoàng Lê)
Sau tất cả, tôi cảm ơn và nói với bạn của tôi: Có đi chụp ảnh thiên nhiên, đi chụp ảnh chim, động vật hoang dã thì mới thấy đi tìm được chúng trong môi trường tự nhiên nó khó khăn như thế nào. Tìm được và chỉ để ngắm thôi cũng khó chứ chưa nói chuyện ghi lại được những hình ảnh đẹp. Những bức ảnh không đúng với quy luật của tự nhiên, sắp đặt, tác động thô bạo,… có lẽ là thành quả thất bại của người chụp ảnh trong việc giao tiếp với thiên nhiên.